Elebikeriak

elkar

Agian izenen bat jarriko didate hau esateagaitik, baina nik gorroto ditut elebitan idatzitakoak. Liburuen edizio elebidunak, aldizkari elebidunak, anuntzio, pankarta eta kartel elebidunak… Ez ditut agoantatzen. Eta ez dut esaten ez direnik beharrezkoak askotan, ez diotenik bidea irekitzen euskalduntzeari, ez. Oso ondo deritzot Aekak (ez dakit nola idatzi hau, AEK-k, AEKk edo nola…) bere matrikulazio kanpaña abiatzean publizitatea euskaraz zein erdaraz (Frantzes edo Espainiarrez) egitea. Euskaraz ulertzen ez duten horiei ere zuzentzen zaizkie, eta hori beharrezkoa da.

Baina uste dut (eta hainbat autorek horrela adierazi dute) elebitasun hitzak ez duela zentzu askorik gure herri txiki honetan. Diglosia hitza bereganatu dute hainbatek fenomeno hau esplikatzeko. Hau da, ele bat baino gehiago dauzkagu Euskal Herrian, baina hauek non eta nola erabili ez dago gure aukera askearen esku. Hizkuntza bakoitzak bere eremu espezifikoak ditu eta biak (edo hobe esanda haietako bat, asmatu zein) ezin daitezke edonon eta edonoiz erabili. Bueno, hau oso xinpleki azalduta.

Baina zertara datorren kontu guzti hau? Duela egun batzuk etxean jaso dugu Elkar liburu eta disko etxeak argitaratzen duen aldizkariaren 22. zenbakia. Nik egia esan ez nuen inoiz ikusia aldizkari hau, baina ikusi dudanak dexente harritu nau. Aldizkari bilingüe hoietako bat dela esan dezakegu, euskaraz zein espainiarrez hainbat liburu eta diskoren berri eman eta artikulu eta elkarrizketa batzuk dakartzana.

Ni literatura mailan oso aditua ez izanik, musika atalean topatutakoaz harritu naiz gehiago. “Musika nobedadeak” atalak euskaraz idatzitako bi orri hartzen ditu, eta beste bi orri erdaraz idatziak. Euskarazko orrietan, Durangon ezagutu ditugun berrikuntza batzuek komentatzen dira: Ama Say, Ken Zazpi, Txuma Murugarren, Txinaurriak bilduma… eta bakoitzari buruzko iritzi labur bat eta haietako bat sakonago komentatuak datoz. Erderaz idatzitako orrian berriz, artista internazionalen diskoak daude (Chavela Vargas, Charlie Haden handia, Los delinqüentes…) eta hiru artista euskaldun: Ainhoa Arteta bere ingelesez kantatutako pop diskarekin, Pello Ramirez biolontxelista lan instrumental batekin eta Kepa Junkeraren azkena.

Beraz, distribuzio hau ikusita nire konklusio posibleak dira: Euskaldunoi ez zaigu interesatzen Euskal Herritik kanpora egiten dena, edo baliteke baietz, izan ere, guk espainolez irakurtzen ere badakigu. Apika latzagoa da: Euskaraz ez dakien jendeari (alegia erdarazko atala soilik irakurtzeko kapazak izango direnei) ez zaie interesatuko euskaraz egiten den musika, ez eta euskal musika ere salbuespenak salbuespen, ingelesez kantatua, instrumentala edo Kepa Junkeraren portada espantosodun diska berriaz ez bada. Edo agian euskaraz ezin daiteke euskalduna ez den beste musika bati buruz idatzi. Beste mila ondorio xelebre ere atera ditut, baina ez ditut hemen idatziko.

Kontua da nik uste dudala elebitasuna interes handiz erabilia dagoela kasu honetan, beste askotan bezala. Uste dut oraingoan ere euskaldunok hizkuntza komunitate edo hiztun talde bat baino gehiago gazteleraz esan ohi den “nicho de mercado” bat garela. Honela saltzen da euskal kultura. Elebitasunak hori du arriskutsu. Inoiz, edo apenas inoiz, da neutrala eta desinteresatua.